تابشی از قرآن - ترجمه و تفسیر قرآن کریم - جلد اول

فهرست کتاب

۹- ترتیب قرآن فعلی زیرنظر رسول خداص

۹- ترتیب قرآن فعلی زیرنظر رسول خداص

چنانکه از فصول گذشته ظاهر شد تدوین و تنظیم این قرآن فعلی زیر نظر رسول خداصانجام شده و از فریقین به کثرت روایات نقل شده که هر آیه و سوره‌ای نازل می‌شد، رسول خداصبه کاتبان وحی می‌فرمود: آنرا در کجای قرآن و آیه را در کدام سوره قرار دهید، و فلان سوره را پس از فلان سوره قرار دهید، مانند حدیثی که در مقدّمۀ مجمع‌البیان طبرسی و سایر کتب وارد شده که رسول خداصفرمود: به جای تورات سوره‌های طولانی که اول قرآن است به من عطا شده و به جای زبور سوره‌های مِئین یعنی سوره‌هائی‌ که دارای صد آیه می‌باشد که در وسط قرآن است به من عطا شده و با سوره‌های مفصّل، بر سایر أنبیاء برتری یافتم [۸۴]، سوره‌های طولانی از بقره می‌باشد تا سورۀ یونس و سوره‌های مفصّل، سوره‌های کوچک است، و اگر بنا بود ترتیب و تنظیم قرآن به نظر مردم واگذار شود، هزاران قرآن‌های مختلف‌التّرتیب به اختلاف ذوق ها به وجود می‌آمد و حال آنکه نیامده، پس معلوم می‌شود به نظر مردم نبوده. از خود قرآن استفاده می‌شود که زمان رسول خداصسوره‌های قرآن معیّن و مرتّب بوده و لذا با کفّار مبارزه کرده که اگر می‌توانید یک سوره مانند آن بیاورید و فرموده: ﴿فَأۡتُواْ بِسُورَةٖ مِّن مِّثۡلِهِ [۸۵]و در سورۀ نور فرموده: ﴿سُورَةٌ أَنزَلۡنَٰهَامعلوم می‌شود سوره سوره بودن را نیز خدا تعیین فرموده و نیز در مقدّمۀ اوّل تفسیر «صافی» و تفسیر «نورالثّقلین» در تفسیر آیۀ ۷ سورۀ آل عمران از رسول خداصروایتی نقل شده که می‌فرمود: «جمَیعُ سُوَرِ القُرْآنِ مِائَةٌ وَأَرْبَعَ عَشرَة سُورَة وجَمیِعُ آیات القُرْآن سِتَّةُ آلَاف آیة وَمِائَةٌ آیة وَسِتّ وَثَلَاثُونَ آیة» [۸۶].

این روایت روشن می‌کند که قرآن معمولیِ زمان ما، همان قرآن زمان رسول خداصاست که خود رسولصتنظیم نموده و در زیر نظر آن حضرت ترتیب و تدوین یافته و مقدار سوره‌های آن ۱۱۴ و آیاتش چنانکه فرموده ۶۱۳۶ عدد بوده است. دلیل دیگر بر تنظیم سوره‌ها در زمان رسول خداصاین است که چون رسول خداصمی‌فرمود: «شَیَبَتنِي سُورَة هُود» [۸۷]اکثر اصحاب می‌دانستند سورۀ هود کدام و کجای قرآن است. و چون می‌فرمود در شب قدر سورۀ روم وعنکبوت بخوانید و یا سورۀ دخان قرائت کنید اهل مدینه می‌دانستند این سوره‌ها کدام و کجای قرآن است، و نمی‌پرسیدند یا رسول الله سورۀ روم یعنی چه؟

[۸۴] طبرسی، مجمع البيان في تفسير القرآن، قم، منشورات مكتب آیت الله مرعشی، ۱۴۰۳هـ، [۵ جزء]، ج۱/ص۱۴. [۸۵] «پس سوره‌ای بمانند آن بیاورید.» [۸۶] «تمام سوره‌های قرآن ۱۱۴ سوره می‌باشد و تعداد آیات قرآن ۶۱۳۶ آیه می‌باشد.» طبرسی، مجمع البيان في تفسير القرآن، ج۵/ص۴۰۹، در توضیح تفسیر آیات ۵- ۱۱ سوره انسان. [۸۷] «سوره هود مرا پیر کرد». قسمتی از حدیث را ابن بابویه قمی معروف به شیخ صدوق در الخصال، ج۱، ص ۱۹۹؛ والأمالي (ص: ۱۳۳) روایت کرده‌اند. و این حدیث در مصادر اهل سنت هم آمده است، ترمذی در السنن و می‌گوید: این حدیث حسن غریب است. و حاكم در المستدرك و می‌گوید: صحیح است بر شرط بخاری؛ و طبرانی در الـمعجم و همچنین دیگران.