[اتهام بازگرداندن حَکَمْ از تبعید]
۷- و اما بازگرداندن حَکَمْ صحتی ندارد [۶۸]. و علمای ما در جواب این افترا گفتهاند که: در این مسئله، او از رسول خدا جاجازه گرفته بود و عثمان به ابیبکر و عمر نیز این مسئله را گفته بود. و آنان در جواب او گفته بودند که: اگر شاهدی بهمراه داری، او را برخواهیم گرداند. و او در زمانی که به خلافت رسید بسته به علم خویش او را باز گرداند. و باید دانست که عثمان کسی نبود که با شخصی که رسول خدا جاو را از خود رانده است آمیزش کند، حتی اگر این شخص پدرش باشد. و هرگز حُکم رسول خدا جرا نقض نکرد [۶۹].
[۶۸] یعنی آنچه شورشگران عنوان کردند که عثمان در باز گرداندن «حکم» بر خلاف شرع عمل نموده است، هیچ صحتی ندارد. (خ) [۶۹] شیخ الاسلام ابن تیمیه در منهاج السنه میگوید: «بسیاری از اهل علم، خبر تبعید شدن «حکم» توسط نبی جرا ناصحیح خوانده، و گفتهاند که وی به اختیار خود رفته است. و داستان این تبعید هرگز در کتابهای صحاح نیامده است و سندی که آن را تقویت کند نیز ندارد». سپس میگوید: «طلقاء هرگز در مدینه سکونت نداشتند. و اگر رسول خدا جاو را تبعید کرده باشد، باید او را از مکه تبعید کرده باشد، و نه از مدینه. و در صورتی که او را از مدینه طرد کرده بود، پس او را به مکه میفرستاد. و حتی اگر نیز این خبر درست باشد، هیچگاه دیده نشده است که بخاطر هیچ گناهی شخصی را برای مدت همه عمر از جایی تبعید کنند. و هرگز شرع، گناهی را معرف نکرده است که بخاطر آن شخصی را تا ابد از جایی طرد کرده باشند ... همه میدانیم که عثمان قبلاً برای عبدالله بن سعدبن ابن ابی السرح نزد رسولد خدا جشفاعت کرده بود و حضرت رسول جنیز شفاعت وی را پذیرفته و با او بیعت کرده بود. پس چگونه است که عثمان از ایشان جخواست تا او را برگرداند، و ایشان جبه او این اجازه را داد. از این گذشته قصه عبدالله بن سعد ابن ابیالسرح همراه با اسناد آن معروف بوده و ثبت گردیده است، حال آنکه داستان حکم مرسل بوده و حتی ممکن است توسط مورخینی ذکر شده باشد که در روایتهای خود از دروغ گفتن پروایی ندارند. فضائل عثمان و محبت نبی جبه وی و دعایش برای او، و ازدواج او با دو دختر وی ج، و شهادت دادن او جدر مورد بهشتی بودن عثمان، وفرستادن او به مکه در صلح حدیبیه (به حیث نمائنده پیامبر ج) و نامزد شدن او برای خلافت توسط صحابه، و اقرار و شهادت عمر و دیگران مبنی بر راضی بودن رسول خدا جاز او در هنگام مرگش، همه و همه باعث میگردند که هر شخصی به این نتیجه قطعی برسد که عثمان سدر زمره بزرگ اولیاء متقین خداوند میباشند که خداوند از آنان راضی گشته و آنان نیز از خداوند خوشنود گشتهاند. در نتیجه این امور ثابت را هرگز نمیتوان نادیده گرفته و بجای آن داستانی را قبول کرده که در نتیجه اسناد ثابتی نداشته و کیفیت آن مجهول است و از این گذشته برای عثمان گناهی را به اثبات میرساند که هرگز حقیقت آن معلوم نیست».... و باز هم در منهاج السنه آمده است و نیز ابن الحزم در کتاب «الإمامة والمفاضلة» در پشتیبانی از عثمان نقل کرده است که: «تبعید رسول خدا جحد واجبی نبوده، و حکمی شرعی برای مدتی ابدی نیست، بلکه این تبعید عقوبتی است که در نتیجه گناهی، برای شخص در نظر گرفته شده است، و درهای توبه همواره باز بوده، و اگر شخص توبه کند، بدون هیچ خلافی، این عقوبت از بین خواهد رفت، و در نتیجه همه زمین برای این شخص مباح میگردد». مجتهد فرقه زیدیه، محمدبن ابراهیم الوزیر الیمنی در کتابش «روض الباسم في ذب عن سنه ابی القاسم»، سخن محسن ابن کرامه المعتزلی المتشیع را نقل میکند و میگوید که رسول خدا جدر این امر به او اجازه داده بود. ابن الوزیر میگوید: بر معتزله و شیعیان زیدی واجب است که این حدیث را قبول نموده، و اعتراض بر عثمان را ترک گویند. چون روایتکننده این حدیث در نزد آنان شخصی مورد اطمینان، و در علم و صحت عقیدهاش از مشاهیر میباشد. آنگاه ابن الوزیر این کلام را در دفاع از عثمان در مورد باز گرداندن حکم ادامه میدهد، و به استدلالاتی دست میزند که سه صحفه از کتاب را پر میکنند. این حجتها از یکی از ائمه زیدیه و مجتهدین آنان است که پس از نقل کلام امام معتزلی متشیع، به آن رسیده، و برای ما پس از نقل سخنان دو امام اهل سنت یعنی شیخ الاسلام ابن تیمیه و قاضی ابن العربی، و همچنین امام اهل ظاهر محمدابن حزم دلالت خاص بخود را دارد. (خ)