چهارم: طرق صوفیه:
۱- قادریه: که منسوب به عبدالقادر الجیلانی (۴۷۰- ۵۶۱هـ) است، وی در بغداد مدفون میباشد و هر سال تعداد زیادی از پیروانش بخاطر تبرک به وی، آن را زیارت میکنند، وی به بسیاری از علوم زمانش آشنا بود، پیروانش به وی کرامتهای زیادی را نسبت میدهند، چهل و نو فرزند داشت که از آنجمله یازده تن آن تعالیم وی را آموختند و آن را در جهان اسلام به نشر رسانیدند.
۲- رفاعیه: که منسوب به سوی احمد رفاعی (ت- ۵۸۰هـ) است، وی از بنی رفاعه که قبیلهای از عرب است میباشد، گروه وی از شمشیر و نیزه در اثبات کرامات استفاده مینمایند، وی پرهیزگار بوده خیلی ریاضت نفسانی داشت، طریقه وی در غرب آسیا نشر شده است.
۳- احمدیه: که منسوب به احمد بدوی (۵۹۶- ۶۵۷هـ) است، وی بزرگترین اولیاء مصر به شمار میرود، در فاس تولد شده، بعدا حج نموده به عراق کوچ کرد، و تا وقت وفاتش در طنطا باقی ماند، و قبرش در آنجا زیارت میشود، در اسپکاری ممتاز بود، به عبادت روی آورد و از ازدواج امتناع ورزید، اتباع و پیروانش در تمام اطراف مصر منتشر میباشند، آنان در مصر شاخههائی هم دارند مثل: بیومیه، شناویه، اولاد نوح، وشعبیه، علامۀ شان دستار سرخ است.
۴- دسوقیه: که منسوب به سوی ابراهیم دسوقی (۶۳۳- ۶۷۶هـ) است، طریقۀ آنان به سوی خروج از نفس و خواهشات وی دعوت میکند، سرمایۀ شان دوست داشتن همۀ خلق، وتسلیم و سکون زیر اراده و فرمان شیخ است، این طریقه به سوی علم و عمل فرا میخواند و گوشه نشینی را مستحب نمیداند، مگر در صورتی که به امر شیخ باشد.
۵- اکبریه: که منسوب به سوی شیخ اکبر محی الدین بن عربی است، طریقۀ وی بر خاموشی، گوشه نشینی، گرسنگی بیخوابی بناء نهاده شده است، این طریقه دارای سه صفت است: شکیبائی در مقابل مشکلات و مصیبت، شکر در نعمت، و رضاء به قضاء و تقدیر.
۶- شاذلیه: که منسوب به ابو الحسن شاذلی (۵۹۳- ۶۵۶هـ) است، وی در قریهای نزدیک به قریۀ مرسیه تولد گردیده، به تونس انتقال نمود، چند بار حج کرده، دربارۀ وی گفتهاند: «وی طریقه را برای خلق آسان کرد» زیرا طریقۀ وی آسانترین و نزدیکترین طریقه بوده و به کثرت علم و ذکر بناء نهاده شده است، و در آن مجاهدت و کوشش زیاد وجود ندارد، طریقۀ وی در مصر، یمن، و بلاد عرب نشر گردیده است، مردم شهر (مخا) به ولایت وی ایمان وعقیده عمیق و راسخ دارند، طریقۀ وی همچنان در مراکش، غرب الجزایر، شمال غرب افریقا به صورت عموم به نشر رسیده است.
۷- بکداشیه: ترکهای عثمانی خود را به این طریقه منسوب میدانستند، این طریقه تا حال در البانیا منتشر میباشد، و به تصوف شعیهها نزدیکتر است نسبت به تصوف سنیها، این طریقه در نشر اسلام میان ترکها و مغولها نقش مهم داشته است، و بالای پادشاهان عثمانی سلطۀ بزرگ داشت.
۸- مولویه: این طریقه را شاعر فارسی جلال الدین رومی (ت- ۶۷۲هـ) که در قونیه مدفون میباشد، ایجاد نموده است، این گروه از گروههای دیگر، به داخل کردن رقص و بازی در حلقات ذکر، امتیاز کرده میشوند، آنان در ترکیه و آسیای غربی منتشر گردیدهاند، در ایام حاضر برای آنان جز چند تکیه خانه در ترکیه و حلب ودر بعضی مناطق شرقی، چیز دیگری باقی نمانده است.
۹- نقشبندیه: که منسوب به شیخ بهاء الدین محمد بن محمد بخاری، ملقب به شاه نقشبند (۶۱۸- ۷۹۱هـ)است، این طریقه مثل طریقۀ شاذلی خیلی آسان میباشد، در فارس، بلاد هند و آسیای غربی به نشر رسیده است.
۱۰- ملامتیه: مؤسس آن ابوصالح حمدون بن احمد بن عمار معروف به قصار (ت- ۲۷۱هـ) میباشد، بعضی از آنان به هدف مقابله و مجاهده با نفس و نواقص وی مخالفت نفس را جائز دانستهاند، افراطیهای آنان در این اواخر در ترکیه پیدا شدهاند که به اباحیت و لا ابالی رسیدهاند، و هر کاری را بدون مراعات و در نظر داشت اوامر و نواهی شریعت انجام میدهند.